Jakuzi ölçüleri: kişi sayısına göre ebat ve ağırlık tablosu

Aşağıdaki tablo, kişi sayısına göre gövde ölçüsü, su hacmi ve ağırlık bandını verir. Değerler tek bir markanın kataloğu değil, yaygın üretici katalog ölçülerinin özetidir; sipariş öncesi ilgili modelin teknik sayfasındaki gerçek rakamla doğrulanır. Su hacmi işletme seviyesindeki (jetlerin üstünde kalan) dolum hacmidir; ağızlık ve boru içindeki su bu rakama dahildir.

Tablodaki üç sütun tasarımı doğrudan bağlar. Uzunluk x genişlik değeri kapı, koridor ve niş kontrolünü belirler. Su hacmi ısıtma süresini ve ilk dolum ihtiyacını verir; 1.500 L, standart bir konut şebekesinden yaklaşık 1,5 ile 2 saatte doldurulur. Dolu ağırlık ise taşıyıcı sistem kararını doğurur ve tablodaki en küçük gövde ile en büyük gövde arasında sekiz kata varan fark oluşturur.

İki ürün aynı odada durabildiği için ölçüler de sık karıştırılır. Türkiye'de banyo nişi ölçüsü fiilen 170 x 70 ile 170 x 75 cm standardına oturmuştur; kaba inşaat bu nişe göre yapılır, sıhhi tesisat çıkışları bu genişliğe göre bırakılır. Wikipedia'nın küvet maddesindeki tarihsel örnek bile bu bandın içindedir: Girit'te bulunan taş küvet 1,5 m uzunluğundadır. Aynı maddeye göre modern küvetler termoform akrilik, porselen emaye kaplı çelik ya da döküm demir ve cam elyaf takviyeli polyesterden üretilir.

Fark, üçüncü boyutta ve ağırlıkta ortaya çıkar. 170 cm'lik bir küvet 150 ile 250 L su alır ve dolu haliyle 250 ile 350 kg civarındadır. Aynı nişe girmesi beklenen 2 kişilik bir jakuzi ise 700 ile 900 L su alır; dolu ağırlığı küvetin dört katına çıkar ve genişliği 140 cm'nin altına inmez. Yani 170 cm'lik standart banyo nişi, tek kişilik bir jakuzi ya da jetli küvet dışında hiçbir spa gövdesini almaz. İkinci fark tesisattadır: küvet gövdesinin altında yalnız sifon vardır, spa gövdesinin altında pompa, ısıtıcı, filtre ve kontrol paneli bulunur ve bunların bir yüzden erişilebilir kalması gerekir.

Yerleşim hesabı gövde ölçüsüyle bitmez. Gövdenin girdiği yol, durduğu yer ve servis edileceği yüz ayrı ayrı ölçülür. Aşağıdaki paylar, gövde ölçüsünün üstüne eklenen net rakamlardır.

Bu paylarla birlikte gerçek yer ihtiyacı hızla büyür. 200 x 200 cm ölçüsündeki 4-5 kişilik bir gövde, bir uzun kenarda 60 cm servis, diğer üç kenarda 35 cm boşlukla 295 x 270 cm'lik bir alan ister; yani 4,0 m2'lik gövde 7,9 m2'lik bir oda ya da teras bölümü demektir. 6-7 kişilik gövdede aynı hesap 10 m2'yi aşar. Dış mekân uygulamalarında bu alanın tamamının aynı kotta ve aynı taşıyıcı üzerinde olması aranır.

Hesap üç kalemin toplamıdır: boş gövde ağırlığı, işletme su hacmi ve kullanıcı ağırlığı. Bu toplam, gövdenin zemine oturan taban alanına bölünür ve kg/m2 cinsinden ortalama yayılı yük bulunur. Wikipedia'nın yapı yükü maddesi bu ayrımı sabit yük ile hareketli yük olarak tanımlar; jakuzi gövdesi boşken sabit yük, dolu ve kullanımdayken hareketli yük tarafına yazılır.

Örnek: 220 x 220 cm ölçüsünde, 400 kg boş ağırlıklı, 1.800 L su alan 6 kişilik bir gövde. Altı kullanıcı için 6 x 80 = 480 kg eklendiğinde toplam 400 + 1.800 + 480 = 2.680 kg olur. Taban alanı 2,20 x 2,20 = 4,84 m2'dir. Ortalama yük 2.680 / 4,84 = 554 kg/m2 çıkar. Gövde noktasal ayaklar ya da çerçeve üzerinde duruyorsa yük bu ayakların altında yoğunlaşır ve yerel değer bu ortalamanın birkaç katına ulaşır.

Zemin katta ve toprağa oturan döşemede tablo değişir. Beton saha betonunun altındaki dolgu sıkıştırılmışsa ve döşeme çatlaksızsa 6-7 kişilik gövde çoğu durumda ek taşıyıcı istemez; yine de gövdenin tamamının tek bir plak üzerinde kalması, iki ayrı döşemenin derzine oturmaması aranır. Ahşap teras ise ayrı bir başlıktır: kiriş aralığı, kiriş kesiti ve mesnet açıklığı spa yüküne göre yeniden hesaplanmadan ahşap platforma gövde konulmaz.

Plana yazılacak rakam, katalogdaki gövde ölçüsü değil, paylarla büyütülmüş yerleşim alanıdır. Aşağıdaki tablo üç tipik yerleşim senaryosunu ve her birinde plana işlenecek net alanı özetler.

Şartname maddeleri de aynı rakamlardan türer. Yazılacak dört madde şudur: gövdenin dış ölçüsü ve toleransı; işletme su hacmi ve buna karşılık gelen dolu ağırlık; taşıyıcıya aktarılacak ortalama ve noktasal yük değerleri; servis yüzünün hangi kenar olduğu ve o kenarda bırakılan net boşluk. Bu dört madde yazıldığında hem inşaat ekibi hem de mekanik ekip aynı sayılarla çalışır. Otel ve tesis projelerinde bu maddeler genellikle spa & wellness danışmanlığı kapsamında hazırlanan ekipman listesine, açık havuz ile birlikte planlanan işlerde ise havuz yapımı imalat kalemlerinin içine işlenir.

Bugünkü ölçü bantlarının nereden geldiği de bilinir bir tarihtir. Wikipedia'nın ilgili maddelerine göre spa gövdesi 1940'larda Japon ofuro geleneğinden esinlenerek Amerika Birleşik Devletleri'nde yayılmış, 1970 civarında cam elyafı kabuklar ortaya çıkmış ve kısa sürede yerini döküm akrilik kabuklara bırakmıştır. Jakuzi markası 1915'te Kaliforniya'da kurulmuş, 1948'de geliştirilen taşınabilir hidroterapi pompası 1955 ile 1956 arasında satışa sunulmuş, 1968'de tanıtılan Roman Bath ise eğlence amaçlı ilk girdaplı küvet olmuştur.

Ölçülerin bugünkü bantlarda durmasının nedeni malzeme ve üretim yöntemidir. Döküm akrilik kabuk tek parça vakumla şekillendirildiği için kalıp boyutu üst sınırı belirler; kabuk arkasındaki poliüretan yalıtım ve çerçeve, dış ölçüye her kenarda 5 ile 8 cm ekler. Kapasite tarafında ise oturma ergonomisi sınırı çizer: bir yetişkinin oturma genişliği yaklaşık 60 cm, uzanma boyu 180 cm civarındadır, bu yüzden 2 kişilik gövdeler 180 cm'in, 6 kişilik gövdeler 220 cm'in altına inmez. Isıtma tarafında Wikipedia'nın hot tub maddesi 37 °C'yi güvenli, 40 °C'yi üst sınır olarak verir; hacim büyüdükçe aynı sıcaklığa ulaşma süresi doğrusal olarak uzar ve 2.000 L'lik bir gövde, 700 L'lik bir gövdenin yaklaşık üç katı sürede ısınır.