Havuz Çatlağı Onarımı: Yapısal ve Yüzeysel Çatlak Nasıl Ayırt Edilir

Havuzun altındaki zemin her noktada aynı taşıma gücünde değilse havuz gövdesinin bir ucu diğerinden fazla oturur. Dolgu üzerine yapılan havuzlarda, eğimli arsada havuzun yarısı kazıya yarısı dolguya geldiğinde ve yeraltı suyunun mevsimle yükselip düştüğü alüvyon zeminlerde bu risk büyür. İzmir'de zemin ve deprem önlemleri yazısında bu tür arsalarda temel ve derz çözümünü ayrıca anlattık.

Beton basınca dayanıklı, çekmeye zayıf bir malzemedir; çekmeyi donatı taşır. Duvar ile taban döşemesinin birleştiği köşede, merdiven ve skimmer boşluklarının çevresinde gerilme yoğunlaşır. Bu noktalara ek donatı konmadıysa ya da beton dökümüne ara verilip soğuk derz oluştuysa çatlak orada başlar. Havuz ile bina ya da teras döşemesi arasında hareket derzi bırakılmadığında deprem ve ısıl genleşme yükü doğrudan havuza aktarılır.

Sıcak ve rüzgarlı havada dökülen beton yeterince sulanmazsa yüzey alttaki betondan hızlı kurur ve ince bir çatlak ağı oluşur. Çok kalın uygulanmış ya da fazla çimentolu tamir harcı da aynı biçimde çatlar. Bu çatlaklar genellikle 0,2 mm'nin altındadır, kısa ve yön değiştiren çizgiler halindedir ve su kaçırmaz.

Yüzeysel çatlak zararsız sayılsa da bırakılmamalıdır. Kışın çatlağa giren su donup çözülür ve kaplamanın altını boşaltır; karolar zamanla gevşer. Bu yüzden kılcal çatlaklar kaplama yenilenirken ya da yıllık havuz bakımı sırasında kapatılır.

Yazın açık havuz günde 3-7 mm buharlaşmayla su kaybeder; rüzgarlı ve sıcak günde bu daha da artar. Kova testinde kovayı havuzdaki su seviyesine kadar doldururuz, hem kovanın içine hem havuz duvarına seviye çizgisi çizeriz. Test bir kez pompa çalışırken, bir kez pompa kapalıyken yapılır. Pompa çalışırken kayıp artıyorsa kaçak çoğunlukla basınçlı dönüş hattındadır; pompa kapalıyken de devam ediyorsa gövde, çatlak ya da emiş hattından şüphelenilir.

Kaçak çatlakta ise suya bırakılan birkaç damla gıda boyası çatlağa doğru çekilir. Kaçağın yeri belirlenmeden havuz boşaltılmaz; boş havuzda çatlak kapanmış gibi görünebilir ve hangi çatlağın su kaçırdığı anlaşılmaz.

Boş bir havuz, çevresindeki suya göre hafif bir kaptır. Yağışlı mevsimde ya da dere yatağına yakın arsada yeraltı suyu havuz tabanını yukarı iter; sahada havuzun birkaç santimetre kalktığını ve tabanın ortadan çatladığını gördük. Boşaltmadan önce tabandaki basınç tahliye vanası kontrol edilir, gerekiyorsa çevreden kuyu ile su çekilir. Havuzu boşaltmadan önce bilinmesi gerekenler yazısında bu kontrolleri adım adım sıraladık.

Su altında yapılabilen onarımlar da vardır. Islakta kürlenen epoksi macunlar küçük çatlak ve fitting çevresindeki kaçaklarda kullanılır; bunlar geçici ya da sınırlı çözümdür ve dalgıç işçiliği ister.

Enjeksiyonda çatlak boyunca 20-30 cm arayla paker denilen enjeksiyon uçları yerleştirilir ve reçine alttan yukarı doğru basınçla verilir. Reçine bir sonraki pakerden çıktığında çatlağın o bölümü dolmuş demektir. Hareket etmeye devam eden bir çatlağa rijit epoksi basmak, çatlağı birkaç santimetre yanına taşımaktan başka bir sonuç vermez.

Çatlak sayısı fazla ve gövde artık hareket etmiyorsa havuz yüzeyini su geçirmez bir PVC membran ya da armeli liner ile kaplamak tek tek onarımdan daha kalıcı olur. Bu karar çoğu zaman havuz yenileme ve tadilat adımları içinde, kaplama ve tesisatla birlikte verilir.

Hazır macun setleri çatlağın ağzını kapatır, içini doldurmaz. Uygulamadan önce çatlak bir taşlama diskiyle V biçiminde açılır, toz alınır ve yüzey üreticinin istediği nem durumuna getirilir. Bu hazırlık yapılmadan sürülen macun ilk kışta kalkar. Havuz suyla tekrar doldurulmadan önce malzemenin kendi kürlenme süresi beklenir; bu süre ürüne göre birkaç saatten birkaç güne kadar değişir.

Duvar ile taban birleşiminde, köşede ya da bir önceki onarımın yanında tekrar açılan çatlak macunla kapatılmaz. Orada çatlağı yapan hareket hâlâ sürüyordur ve önce nedeni bulunur.

Havuz yaptırma sürecinin tamamı içinde çatlağı belirleyen kararlar ilk iki haftada verilir. Zemin etüdü, kazı tabanının sıkıştırılması, grobeton, iki sıra donatı, duvar ve tabanın mümkünse tek seferde dökülmesi, dökümden sonra en az 7 gün betonun sulanarak kürlenmesi bu kararların başında gelir. Havuz ile bina, istinat duvarı ya da teras döşemesi arasında hareket derzi bırakılır.

İkinci katman su yalıtımıdır. Esnek çimento esaslı yalıtım ya da membran, kılcal çatlak oluşsa bile suyun betona ve donatıya ulaşmasını geciktirir; donatı paslanmaz, çatlak büyümez. Yalıtım katmanlarının sırasını ve su tutma testini havuz su yalıtımı yazısında anlattık.

Mevcut havuzda yılda bir kez boş ya da su seviyesi düşükken yapılan kontrol, çatlağı küçükken yakalar. Bu kontrol havuz bakımı sözleşmelerimizde kaplama, derz ve fitting muayenesiyle birlikte yer alır.