Antalya'da havuz yapımı: kış sağanağı, 46 °C ve karstik zemin

Antalya'nın yıllık ortalama sıcaklığı 19,0 °C, en sıcak ay ortalaması (Ağustos) 29,0 °C, en soğuk ay ortalaması (Ocak) 9,8 °C'dir. Temmuz ve Ağustos'ta ortalama en yüksek sıcaklık 34,9 °C'dir; ölçülen en yüksek değer 46,1 °C (Temmuz), en düşük -4,6 °C'dir (Şubat 1950). Yıllık 1.050 mm yağış yalnız 67,4 güne düşer; Aralık 262,2 mm ve Ocak 210,6 mm ile en yağışlı aylardır, Temmuz'da 4,0 mm yağış vardır. Yıllık güneşlenme 2.864,6 saat, deniz suyu sıcaklığı kışın 16 °C ile Ağustos'ta 28,8 °C arasındadır.

Tablonun havuz mühendisliği açısından iki belirleyici satırı Aralık ve Temmuz'dur. Aralık'ta 262,2 mm yağış yalnız 10 güne düşer; bir günde onlarca milimetre yağış olağandır ve havuz çevresindeki döşemeden gelen yüzey suyu taşma kanalını ve denge deposunu zorlar. Temmuz'da 34,9 °C ortalama en yüksek sıcaklık, 344,1 saat güneş ve 4,0 mm yağış birleşir; su 30 °C'nin üstüne çıkar, serbest klor güneşle tükenir, buharlaşma yılın en yüksek düzeyindedir.

Antalya'da yağış Karadeniz'deki gibi ince ve sürekli değil, kısa ve şiddetlidir. Yüzey suyu ile havuz suyu iki ayrı sistemdir: yağmurun çevre döşemesinden havuza akması, havuza toprak, yaprak ve gübre taşır; taşma kanalının kapasitesi aşılırsa denge deposu dolup çevre bahçeye taşar. Havuz projesi bu yükü çevre döşemesinin havuzdan dışa eğimi, döşeme kenarındaki yağmur oluğu ve bahçe drenajıyla havuzdan uzak tutar.

Taşmalı havuzda denge deposu üç hacmi taşır: kullanıcı girdiğinde yer değiştiren su, pompa durduğunda kanaldan geri dönen su ve sağanakta havuz yüzeyine düşen yağış. Antalya'da üçüncü kalem projeye ayrıca yazılır; denge deposunun taşma hattı, doğrudan yağmur suyu hattına bağlanır. Skimmerli havuzda ise havuz seviyesi sağanakta skimmer ağzının üstüne çıkar ve yüzey temizliği durur; seviye düşürme tahliyesi projede bulunmalıdır.

Yazın iki sorun birleşir. Birincisi su sıcaklığıdır: Ağustos ortalaması 29,0 °C ve gün içi 34,9 °C ortalama en yüksek sıcaklık, açık havuz suyunu 30 °C'nin üstüne taşır. Bu su serinletmez ve Langelier hesabında sıcaklık faktörü kabuklanma yönünde ilerler; ısıtmalı otel havuzlarında Haziran'dan Eylül'e ısıtıcı kapatılır, gölgelendirme ve gece sirkülasyonu ile su soğutulur. Havuz projesinde ısı pompası tersinir seçilirse yazın soğutma modunda çalıştırılır.

İkincisi klor kaybıdır. Kaynak, siyanürik asidin serbest klorla denge hâlinde bulunup kloru yavaş saldığını ve aktif klor kalıntısının yarı ömrünü 4 ile 6 kat uzattığını belirtir; güneş ışığı stabilizatörsüz kloru hızla tüketir. Antalya'da 344 saatlik Temmuz güneşi altında stabilizatörsüz açık havuz, sabah dozlanan kloru öğleden sonra yitirir. Buna karşılık siyanürik asit buharlaşmaz ve parçalanmaz; buharlaşan su tamamlandıkça derişimi yükselir. Havuz bakımı programında yaz aylarında siyanürik asit ölçümü ve kısmi su değişimi oranı şartnameye yazılır.

Antalya'nın suyu karstik bir sistemden gelir. Wikipedia'daki anlatımıyla Yukarı Düden Şelalesi'nin suyu, 18 km uzaktaki Bıyıklı Düdeni'nde kaybolduktan sonra karstik bir kaynaktan yeniden yüzeye çıkar; Aşağı Düden Şelalesi ise Lara'da 40 m yükseklikten doğrudan Akdeniz'e dökülür. Aynı sistem kent zemininin altında da işler: kireçtaşı ve travertende yağmur suyu çatlakları çözer, yeraltında boşluk ve kanallar açar. Havuz gövdesi için sorun taşıma gücünün parselin bir köşesinden öbürüne değişebilmesidir.

Karstik zeminde gövde hesabı, altındaki zeminin bir bölümünün boşluk üstünde kaldığı varsayımıyla yapılır; radye sürekli ve donatısı artırılmış olur. Kıyı ovasında ise Samsun'daki gibi kaldırma kuvveti hesabı ve hidrostatik vana zorunludur. Kemer ve Kaş'ın yamaç parsellerinde deniz manzaralı taşmalı havuzun denge deposu, gövdenin altındaki kaya kazısıyla birlikte planlanır.

Antalya'da havuz projesi iki işletme modeline göre boyutlanır. Otel havuzunda yıl boyu doluluk hedefi vardır: Ocak ortalaması 9,8 °C ve deniz suyunun 16 °C'ye düşmesi, kış aylarında ısıtmalı açık havuz ya da kapalı havuz gerektirir. Kullanıcı yükü yüksektir; sirkülasyon devri kısa tutulur, filtre alanı ve denge deposu buna göre büyür, otomatik dozaj ve kayıt zorunludur. Havuz yapımı otel takvimine bağlıdır: kaba inşaat ve devreye alma Kasım ile Nisan arasında, yağışlı günlerin arasına sıkıştırılır.

Kiralık villa havuzunda ise sezon Mayıs-Ekim'dir ve havuzu her hafta başka bir kullanıcı kullanır. Proje kararı işletmeyi mülk sahibi yokken sürdürecek otomasyondur: otomatik seviye tamamlama, otomatik dozaj, uzaktan izlenen pompa ve ısı pompası, haftalık ölçüm defteri. Aralık sağanağında villa boşken denge deposunun taşmaması, yağmur hattına bağlı taşma borusuyla sağlanır.

Antalya'da havuz tekniği, şehrin suyunu ve zeminini kuran karstik sistemin bilgisiyle başlar. Düden'in 18 km yeraltı yolculuğu, aynı kayanın havuz gövdesinin altında da boşluklu olabileceğini hatırlatır; zemin etüdü bu yüzden kaya olsa bile atlanmaz. Kıyıdaki kum ve alüvyon, Samsun ve İzmir'deki kaldırma kuvveti hesabını Antalya'nın deltalarına taşır. İklim tablosu ise tersine dönmüş bir sorun listesi verir: kışın suyu uzak tutmak, yazın suyu soğutmak ve kloru korumak.

Özet kural buradan çıkar: Antalya'da havuz yapımı zemin etüdüyle başlar, çevre döşemesi ve denge deposu Aralık sağanağına göre boyutlanır, yaz işletmesi bölünmüş dozaj ve siyanürik asit sınırıyla kurulur, su 30 °C'yi aşınca soğutulur ve kıyıda suyla temas eden metal AISI 316L'dir. Otel havuzunda kış ısıtması ve kısa sirkülasyon devri, villa havuzunda sahipsiz işletmeye dayanan otomasyon projeye girer.